22 308 55 88,
PL | EN

Prawa autorskie

„Swego rodzaju przełomem w zakresie identyfikacji praw autora w postaci zbliżonej do własności intelektualnej rozpoznawanej w obecnej formie był Statut Królowej Anny, wydany w Anglii w 1710 r. Przyznawał on autorowi prawo decydowania o udostępnieniu jego utworu publiczności. Powołał podstawowe uprawnienie autora należące do jego praw o charakterze osobistym – prawo decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności. Prawo to wkrótce przyznano także malarzom i grafikom (1735 r.). Następnie orzecznictwo angielskie uznało, że autorowi przysługuje prawo własności utworu (1769 r.), co ostatecznie oddało słuszność teoriom J. Locke’a. We Francji w 1791 i 1793 r. również wydano akty prawne regulujące wystawianie dzieł w teatrach oraz zasady obrotu dziełami i prawami do nich. Podobne akty prawne powstawały też w innych państwach europejskich1.
Także w Stanach Zjednoczonych w 1790 r. wszedł w życie Copyright Act, ustanawiający z początku jedynie ochronę książek oraz map lądowych i morskich. Copyright Act realizował postanowienia Konstytucji Stanów Zjednoczonych (1787 r.), „zapewniającej autorom i wynalazcom na określony czas wyłączne prawo do ich pism i wynalazków”2. Podobne uprawnienia wcześniej lub później były przyznawane przez ustawodawców również w innych państwach. Przełom XVIII i XIX w. był zresztą okresem, w którym na świecie bardzo intensywnie rozwijała się idea praw autorskich. W Wielkiej Brytanii rozwijała się teoria laborystyczna, a w Stanach Zjednoczonych powstała teoria kreacjonistyczna prawa autorskiego, która następnie znalazła rozwinięcie w doktrynie amerykańskiej3.
Analogicznie do innych państw również w Polsce rozpoznano potrzeby w tym zakresie. W czasie sejmu w Grodnie w 1784 r., a potem w trakcie Sejmu Czteroletniego debatowano nad memoriałem drukarzy. Efektem było zawarcie w ustawie o Komisji Policji, uchwalonej 24.6.1791 r., postanowienia, że „wszelkie dzieło drukowane jest własnością autora, tak przez całe zycie jego do niego tylko nalezeć będzie, przeto zadnego przedrukowania tegoż dzieła z uszkodzeniem tej własności kommisja nie dozwoli aż do śmierci autora, po której dzieło jego staje się własnością publiczną. Pod wyraz tegoż samego dzieła nie będą mogły być podciągane inne dzieła podobne lub podobny tytuł mające”4. Z powyższego wynika, że ustawodawca polski nie tylko wprowadził do porządku prawnego pojęcie praw autorskich, lecz także ustalił (…).”

 

1. Zob. K. Lewandowski, 54. Krótka historia prawa autorskiego, https://zaiks.org.pl/220,154,54_krotka_historia_prawa_autorskiego (dostęp: 8.12.2019 r.).
2. K. Grzybczyk, Ikony popkultury a prawo…; K. Gliściński, Wszystkie prawa zastrzeżone…
3. C. Błaszczyk, Propertarianistyczne teorie prawa autorskiego, Warszawa 2018.
4. P. Majer, Ustawy polskiej policji (1791–2011): źródła z komentarzem, wyd. II poprawione i uzupełnione, Szczytno 2013, s. 29.